Cocullo: het dorp van de slangenvangers en van de heilige Dominicus

Een dorp, op een heuvel gezeten als een adelaarsnest, met een middeleeuwse toren boven de huizen en, elk jaar begin mei, een processie waarbij het beeld van een heilige met levende slangen is bedekt. Cocullo is het dorp van het feest van de slangenvangers, de rite die sinds eeuwen de heilige Dominicus met de slangen verbindt.

ItaliëCocullo
het dorp van de slangenvangers
Smaken van Cocullo1 / 6

Anversa degli Abruzzi

Abruzzen

Een middeleeuws dorp aan de ingang van een kloof, met een kerk uit de zestiende eeuw die een gestolen drieluik bewaarde en, iets erboven, een op ee…

Sagittario-kloof

Abruzzen

Een natuurreservaat zo lang als de rivier die het heeft uitgesleten: kalkrots, water dat over de bodem loopt en bossen die stijgen tot bijna vijfti…

Madonna delle Grazie

In het dorp

Een kerk uit de dertiende eeuw, boven een Romeinse tempel ontstaan, met gotische gevel en stralenvormige roos.

De ciambellati

Dessert

De heilige broden die tijdens het feest aan de gelovigen worden uitgedeeld, ter herinnering aan een wonder van de heilige met het meel.

Een dorp, op een heuvel gezeten als een adelaarsnest, met een middeleeuwse toren boven de huizen en, elk jaar begin mei, een processie waarbij het beeld van een heilige met levende slangen is bedekt. Cocullo is het dorp van het feest van de slangenvangers, de rite die sinds eeuwen de heilige Dominicus met de slangen verbindt.

Het is het dorp waar het verhaal van de heilige Dominicus van Villalago heel natuurlijk heen leidt: de heilige, die volgens de overlevering in een grot aan het meer leefde, vluchtte uit Villalago en kwam hier, en hier liet hij de relikwieën achter waarmee men hem nog altijd vereert. Maar Cocullo heeft een oudere geschiedenis dan hij, van grenzen, oude volkeren en een cultus die de christenen met heiligheid bekleedden.

Waar Cocullo ligt

Cocullo ligt op een heuvel, de laatste zuidelijke uitloper van de Monte Catini (1.319 meter), op de grens tussen de Valle Peligna en de Marsica, in de bovenste Sagittario-vallei. Vanuit Scanno komt men via de SR 479, door Villalago, Castrovalva en Anversa degli Abruzzi. Vanaf de snelweg A25 is er een nabije afrit, en de spoorlijn Roma-Sulmona-Pescara heeft een station op ongeveer een kilometer van het centrum.

Een steegje van de wijk San Nicola in Cocullo, met een stenen boog en een bord dat de wijk aanduidt
Een steegje van de wijk San Nicola
Het dorp Cocullo met de toren en de koepel van het heiligdom, gezien vanaf de weg
Het dorp met de toren en het heiligdom
Cocullo en omgeving op de kaart
Monte Lingotti 1649 mMonte di Pleia 1612 mMonte del Ciglio 1568 mCampo Castino 1495 mColle del Ciglio 1470 mSerra Palancara 1468 mCosta di Pleia 1428 mCosta del Carpine 1395 mAnversa degli AbruzziOrtona dei MarsiPrezzaCoculloCasaleSulla Villa123
  1. 1 Cocullo
  2. 2 Anversa degli Abruzzi
  3. 3 Sagittario-kloof

De gele route volgt de wegen en verbindt Cocullo met de plekken in de buurt; de stippellijn is de korte verbinding van de weg naar de plek.

Gegevens: © OpenStreetMap-bijdragers (ODbL) · Reliëf van AWS Terrain Tiles (SRTM, EU-DEM en andere open bronnen).

Een grensdorp

Het dorp is zeer oud. Het ligt op de grens tussen Marsen en Pelignen, twee Italische volkeren, en werd waarschijnlijk door een of beide gesticht. De Griekse geograaf Strabo noemt het Koukolon en de Romeinen Cuculum; het werd door Rome in de Bondgenotenoorlog veroverd en herbouwd als doorgangsstation op de pas die de Marsica van de Valle Peligna scheidt. De oorspronkelijke kern is nog te zien in de wijk Casale, die tegenwoordig het gehucht is.

Na de val van het rijk steeg de bevolking weer de heuvel op, waar de Longobarden een kleine versterkte post met een wachttoren stichtten. Het dorp kwam daarna onder de graven van Celano en de Piccolomini en had tot de afschaffing van het feodalisme wisselende heren.

Het feest van de slangenvangers

Het feest van de heilige abt Dominicus, feest van de slangenvangers genoemd, vindt in Cocullo begin mei plaats. Historisch viel het op de eerste donderdag van de maand; tegenwoordig wordt het op de eerste mei gevierd.

In de dagen en weken voor het feest en bij het ochtendgloren van de dag zelf gaan de ciaralli, de slangenjagers, het bos rond het dorp in om slangen te vangen, meestal vierstreepslangen, die de overlevering pasturavàcche noemt en waarvan men geloofde dat ze de koeien de melk uitzogen. De slangen worden in speciale manden het dorp in gebracht en na de mis verdeeld: een deel versiert het in processie gedragen beeld van de heilige, een ander wordt aan de gelovigen en toeristen aangeboden, die ze tijdens de stoet om de hals kunnen leggen. Aan het eind van de ceremonie worden de slangen in het bos vrijgelaten.

Tijdens het feest luiden de gelovigen met de tanden aan het touw van de kerkklok, als gebaar van bescherming, en worden heilige broden uitgedeeld, de ciambellati, ter herinnering aan een ander wonder van de heilige. Vroeger kwamen de slangen ook de kerk in en tot aan het altaar; de rite werd daarna in de twintigste eeuw door de Kerk verboden.

Het welkomstbord van Cocullo, «il paese dei serpari», op 900 meter hoogte
Het bord bij de ingang van het dorp

De heilige Dominicus in Cocullo

De overlevering vertelt dat de heilige Dominicus, nadat hij in Villalago het wonder van de wolf had verricht, die een kind teruggaf, met de dood werd bedreigd en naar Cocullo vluchtte, waarbij hij een beer voor de poorten plaatste opdat het dorp niet geplunderd zou worden. Hij bleef zeven jaar en liet de dorpelingen uit dankbaarheid twee relikwieën na, een kies en het ijzer van zijn muilezelin, die moesten beschermen tegen slangenbeten en kiespijn.

In het heiligdom van het dorp is een kleine natuurlijke grot waaruit de gelovigen de «gezegende aarde» van de heilige Dominicus halen, die men over de velden strooit om ze te beschermen. Wie het verhaal van de heilige wil nalopen, kan Cocullo met de plekken van Villalago verbinden: de Kluis van San Domenico en het Lago di San Domenico.

De heidense wortels van het feest

Volgens de overlevering is de oorsprong van het feest veel ouder dan het christendom: het zou teruggaan op de cultus van de godin Angitia, door de Marsen vereerd, die het vuur en de slangen wist te beheersen. De Romeinen noemden de Marsen genezers en tovenaars, die het gif van de slangen wisten te gebruiken. Met het christendom werd de gestalte van de heilige Dominicus met deze eeuwenoude cultus verbonden, die zo een christelijke beschermende waarde kreeg.

Het feest werd daarna veel en lang bestudeerd: door de plaatselijke antropoloog Antonio De Nino, daarna door Alfonso Maria Di Nola; de schilder Francesco Paolo Michetti schilderde het en D'Annunzio vertelde het in de tragedie La fiaccola sotto il moggio.

Het adelaarsnestdorp

De oude binnenstad loop je te voet langs de processieroute, beginnend bij het heiligdom. In het hoogste deel staat de middeleeuwse toren van San Nicola, waarvan de vierkante stenen toren is overgebleven, later tot klokkentoren verbouwd; de oudste muren en twee poorten, de Porta di Manno en de Porta Ruggeri, geven via een steile trap toegang tot het middeleeuwse dorp. In het dorp is ook een fontein uit de dertiende eeuw, die als drinkplaats voor vee en wasplaats diende, en het Casa Marano, een paleis uit de zeventiende eeuw waar in de negentiende eeuw de filosoof Giambattista Gentile werd geboren.

De kerken: San Domenico en de Madonna delle Grazie

Het heiligdom van de heilige Dominicus heeft een grote koepel en een klokkentoren met piramidevormige punt en werd in de zestiende eeuw gebouwd, eerst aan de heilige Aegidius, daarna aan de heilige Dominicus gewijd; het bewaart de klok die met de tanden wordt geluid. De kerk van de Madonna delle Grazie uit de dertiende eeuw staat op een Romeinse tempel en heeft een gotische gevel met een stralenvormige roos en een zijportaal uit de zestiende eeuw.

In de wijk Casale staat het kerkje Santa Maria in Campo, van zeer oude oorsprong, met romaanse sporen: half augustus wordt het beeld van de Madonna Assunta in processie gedragen.

Het documentatiecentrum over het feest

Het dorp heeft een documentatiecentrum voor volkstradities, ontstaan om het studiemateriaal over het feest van de slangenvangers en over de tradities van de Abruzzen te verzamelen, met een bibliotheek voor culturele antropologie en een multimediazaal met historische films.

Na Cocullo

Vanuit Cocullo daalt men af naar Anversa degli Abruzzi, naar de kloof en naar Castrovalva, of men rijdt langs dezelfde weg verder richting Villalago en Scanno.

Wanneer een bezoek aan Cocullo loont

Het moment van het feest is begin mei, en je moet vroeg komen: het is de dag waarop het dorp zijn uiterlijk verandert. De rest van het jaar bezoekt men het dorp rustig, van mei tot oktober; half augustus vindt in de wijk Casale de processie van de Assunta plaats. Hieronder vind je maand na maand wat je kunt verwachten.

Wat te eten in Cocullo: typische gerechten

  • Dessert

    De ciambellati

    De heilige broden die tijdens het feest aan de gelovigen worden uitgedeeld, ter herinnering aan een wonder van de heilige met het meel.

Wat je in Cocullo kunt zien: de plekken

Een klein dorp, met veel te vertellen.

  • Een monument

    De toren van San Nicola en de muren

    De vierkante stenen toren op het hoogste punt van het dorp, met de muren en de twee middeleeuwse poorten.

  • Een kerk

    De Madonna delle Grazie

    Een kerk uit de dertiende eeuw, boven een Romeinse tempel ontstaan, met gotische gevel en stralenvormige roos.

  • Een kerk

    Santa Maria in Campo, in Casale

    Het kerkje van het gehucht, van zeer oude oorsprong en met romaanse sporen.

  • Waarnemen

    Het documentatiecentrum

    Het verzamelt het studiemateriaal over het feest van de slangenvangers en over de tradities van de Abruzzen, met een multimediazaal.

Symbolen en tradities

De symbolen en verhalen die met de heilige Dominicus en de slangen zijn verbonden.

  • Dier

    De vierstreepslang

    De bij het feest gebruikte soort is de vierstreepslang, die de overlevering pasturavàcche noemt omdat men geloofde dat ze de koeien de melk uitzoog.

  • Geloof

    De relikwieën van de heilige

    Een kies en het ijzer van de muilezelin, door de heilige aan de dorpelingen nagelaten om zich te beschermen tegen kiespijn en slangenbeten.

  • Legende

    De beer bij de poort

    Volgens de overlevering plaatste de heilige een beer voor de poorten om Cocullo van de plundering te redden.

  • Legende

    De godin Angitia

    Volgens de overlevering komt het feest van de Marsische cultus van de godin van het vuur en van de slangen, later gekerstend.

Wanneer gaan, maand voor maand

Beste tijd: in mei. De balken laten zien hoe geschikt de maand is: hoe hoger, hoe beter.

  1. Januari

    Winter in de hoogte: het dorp is rustig en laat zich met een korte wandeling bezoeken.

  2. Februari

    Korte dagen en weinig mensen: beter een bezoek aan de oude binnenstad.

  3. Maart

    De dooi: het dorp bereidt zich voor op het seizoen.

  4. April

    De slangenjagers beginnen in het bos te zoeken: de lente staat voor de deur.

  5. Mei

    Het is de maand van het feest van de slangenvangers, aan het begin van de maand: het dorp verandert van uiterlijk.

    Feesten en tradities Feest van de slangenvangers van de heilige Dominicus

  6. Juni

    Het groen is vol en het dorp laat zich rustig doorkruisen.

  7. Juli

    Lange dagen: een aangename stop op een reis door de Sagittario-vallei.

  8. Augustus

    Half augustus, in Casale, de processie van de Madonna Assunta.

    Feesten en tradities Processie van de Assunta in Casale

  9. September

    Zacht licht en minder mensen: het dorp en de muren bekijk je rustig.

  10. Oktober

    De herfstkleuren rond de heuvel: uitstekend voor een wandeling.

  11. November

    Korte dagen: een kort bezoek.

  12. December

    Kou en korte dagen: je kiest beter iets anders.

Wat te zien in de buurt

Ansichtkaarten uit de omgeving, met de afstand hemelsbreed.

Wat te doen, seizoen voor seizoen

Lente

Cocullo in de lente

Het seizoen van het feest van de slangenvangers, begin mei.

In één dag

  1. CoculloHet dorp en het feest
  2. Anversa degli AbruzziAnversa degli Abruzzi en Castrovalva
  3. VillalagoDan Villalago en zijn heilige

Andere dorpen in de buurt

Veelgestelde vragen over Cocullo

Wat is het feest van de slangenvangers van Cocullo?

Het is het feest van de heilige abt Dominicus: begin mei wordt het met slangen bedekte beeld van de heilige in processie door het dorp gedragen.

Meer lezen: Het feest van de slangenvangers

Wanneer vindt het feest van de slangenvangers plaats?

Begin mei: historisch op de eerste donderdag van de maand, tegenwoordig op de eerste mei.

Meer lezen: Het feest van de slangenvangers

Wat zijn de ciaralli?

Het zijn de slangenjagers die vóór en op de dag van het feest het bos ingaan om slangen te vangen, die aan het eind van de rite weer worden vrijgelaten.

Meer lezen: Het feest van de slangenvangers

Waarom is de heilige Dominicus met de slangen verbonden?

Omdat de overlevering zegt dat hij in Cocullo relikwieën naliet die beschermen tegen slangenbeten en kiespijn; de rite sluit ook aan bij de oudere cultus van de godin Angitia.

Meer lezen: De heilige Dominicus in Cocullo

Wat heeft Villalago met Cocullo te maken?

Volgens de overlevering leefde de heilige Dominicus in een grot in Villalago en vluchtte, bedreigd, naar Cocullo, waar hij zeven jaar bleef.

Meer lezen: De heilige Dominicus in Cocullo

Wat zijn de ciambellati?

Het zijn de heilige broden die tijdens het feest aan de gelovigen worden uitgedeeld, ter herinnering aan een wonder van de heilige.

Meer lezen: Het feest van de slangenvangers

Waarom luidt men de klok met de tanden?

Het is een gebaar van bescherming dat met de heilige is verbonden en zich elk jaar herhaalt: de gelovigen trekken op de feestdag met de tanden aan het touw van de klok.

Meer lezen: Het feest van de slangenvangers

Wat is er te zien in Cocullo?

De toren van San Nicola met de muren en de poorten van het dorp, de kerken San Domenico en Madonna delle Grazie, de fontein uit de dertiende eeuw en het documentatiecentrum.

Meer lezen: Het adelaarsnestdorp

Hoe kom je naar Cocullo?

Via de SR 479, door Anversa; vanuit Scanno door Villalago en Castrovalva; vanaf de snelweg A25 is er een nabije afrit, en de trein heeft een station op ongeveer een kilometer.

Meer lezen: Waar Cocullo ligt